Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην κατασκευή του έργου παράκτιας προστασίας του δυτικού επιθαλάσσιου τείχους του Κάστρου Μεθώνης, ενός από τα σημαντικότερα οχυρωματικά σύνολα στο ελλαδικό χώρο. Το σύνολο των αναγκαίων μελετών ωρίμανσης για την αποκατάσταση του δυτικού και του ανατολικού τείχους του Κάστρου, της Ακρόπολης και του επιθαλάσσιου οχυρού Μπούρτζι, εκπονήθηκαν στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης, το 2021, μεταξύ Υπουργείου Πολιτισμού - Περιφέρειας Πελοποννήσου και Δήμου Πύλου–Νέστορος, με χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Πελοποννήσου 2021-2027 και φορέα υλοποίησης τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων. Το έργο της αποκατάστασης και ανάδειξης του δυτικού τείχους, προϋπολογισμού 1.700.000 ευρώ, χρηματοδοτείται από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Πολιτισμού.
Το δυτικό επιθαλάσσιο τείχος χρονολογείται στον 13ο αι., με μεταγενέστερες επισκευές από τον 15ο αιώνα και εξής. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της μεσαιωνικής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής. Διαθέτει ευθύγραμμα τείχη και πύργους και αναπτύσσεται κατά μήκος της φυσικής ακτογραμμής. Η συνεχής έκθεσή του στην έντονη κυματική δράση έχει προκαλέσει σημαντικές φθορές, όπως διάβρωση και αποσάθρωση λίθων, αποδιοργάνωση του πυρήνα της λιθοδομής, ρηγματώσεις και καταρρεύσεις τμημάτων της τοιχοποιίας. Στο τείχος έχουν δημιουργηθεί πέντε σημαντικοί κρατήρες και περιοχές κατάρρευσης, ορισμένοι από τους οποίους οφείλονται σε βομβαρδισμούς κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ άλλοι προκλήθηκαν από τον συνδυασμό έντονων βροχοπτώσεων και της κυματικής δράσης.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το Κάστρο της Μεθώνης, προέχον βυζαντινό μνημείο και ιδιαίτερα σημαντικό οχυρωματικό σύνολο, συνδέεται διαδοχικά με τη φραγκική, την ενετική και την οθωμανική κυριαρχία. Η ιδιαίτερη θέση του, στη νοτιοδυτική άκρη της Πελοποννήσου, και η άμεση σχέση των τειχών του με τη θάλασσα αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της φυσιογνωμίας του μνημείου. Συγχρόνως, όμως, το καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτο στην έντονη κυματική δράση και στη διαρκή επίδραση του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Στο μνημείο έχουν πραγματοποιηθεί εργασίες στερέωσης, αποκατάστασης και ανάδειξης των τειχών και των κτηρίων, με στόχο την προστασία του και την ασφαλή λειτουργία του ως οργανωμένου αρχαιολογικού χώρου. Ωστόσο, στις αρχές του 2021 παρατηρήθηκαν νέες βλάβες με αποκολλήσεις λίθων από την εξωτερική παρειά τμημάτων των τειχών, καθιστώντας αναγκαία τη λήψη πρόσθετων μέτρων προστασίας και στερέωσης. Με την έγκριση της ακτομηχανικής και της περιβαλλοντικής μελέτης κάνουμε ένα σημαντικό βήμα για την ουσιαστική προστασία του δυτικού επιθαλάσσιου τείχους. Η προτεινόμενη λύση, με την κατασκευή ενός εξ ολοκλήρου υφάλου-κυματοθραύστη, προστατεύει το μνημείο από την κυματική δράση, χωρίς να αλλοιώνει την εικόνα και τον επιθαλάσσιο χαρακτήρα του Κάστρου. Ταυτόχρονα, ο σχεδιασμός λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις της περιοχής, η οποία ανήκει στο δίκτυο Natura 2000, με ειδική μέριμνα για την αποφυγή επέμβασης στα προστατευόμενα λιβάδια της Ποσειδωνίας. Η συνολική παράκτια ζώνη που προβλέπεται να προστατευθεί εκτείνεται σε μήκος περίπου 450 μέτρων, καλύπτοντας σχεδόν το σύνολο της νοτιοδυτικής ακτογραμμής της χερσονήσου του Αγίου Νικολάου, όπου αναπτύσσονται τα οχυρωματικά έργα του Κάστρου. Η ολοκλήρωση και η έγκριση των συγκεκριμένων μελετών αποτελεί σημαντικό βήμα για την προώθηση των αναγκαίων επεμβάσεων με στόχο την ανάσχεση των αιτιών που προκαλούν φθορά στο τείχος και τη μακροχρόνια προστασία του».
Η ακτομηχανική μελέτη προβλέπει την κατασκευή αναπεπταμένου συνεχούς υφάλου κυματοθραύστη μήκους περίπου 485μ., ο οποίος χωροθετείται σε απόσταση από την ακτή και σε κατάλληλο βάθος, ώστε να ανακόπτει την ένταση των κυματισμών πριν αυτοί προσβάλλουν το τείχος. Προστατεύεται το ευάλωτο τμήμα των οχυρωματικών κατασκευών, μεταξύ του βορειότερου και του νοτιότερου πύργου. Βασική παράμετρος του σχεδιασμού είναι η προστασία του μνημείου χωρίς αλλοίωση του επιθαλάσσιου χαρακτήρα και της φυσιογνωμίας του Κάστρου. Σχεδιάζεται, εξ ολοκλήρου, κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, αποφεύγοντας τις εκσκαφές στην άμεση θαλάσσια περίμετρο των τειχών, ώστε να μην επιβαρυνθεί η υφιστάμενη κατάσταση της λιθοδομής.
Κατά την εκπόνηση της περιβαλλοντικής μελέτης δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Το έργο χωροθετείται εντός προστατευόμενης περιοχής του δικτύου Natura 2000, στη θαλάσσια περιοχή του Στενού της Μεθώνης. Η Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση αποτέλεσε αναπόσπαστο μέρος της περιβαλλοντικής μελέτης. Ειδικότερα, προβλέπεται η χωροθέτηση των έργων εκτός των περιοχών του θαλάσσιου πυθμένα, όπου έχουν καταγραφεί λιβάδια του προστατευόμενου είδους Posidonia oceanica, διασφαλίζοντας την αποφυγή άμεσων επιπτώσεων σε ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της θαλάσσιας περιοχής.
Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην ολοκληρωμένη προστασία και ανάδειξη του Ιερού των Καβείρων, στη Λήμνο, του σημαντικότερου μυστηριακού ιερού του νησιού. Η σχετική μελέτη αξιοποιεί τα πορίσματα της πρόσφατης αρχαιολογικής έρευνας, αποσκοπώντας στην αποκάλυψη, συντήρηση και ανάδειξη του αρχαίου Περιβόλου, εντάσσοντας για πρώτη φορά και το νότιο τμήμα του αρχαιολογικού χώρου, στη διαδρομή της επίσκεψης. Με αυτό το έργο ολοκληρώνεται ο σχεδιασμός του Υπουργείου Πολιτισμού για την ανάδειξη του Καβειρίου, ως ενός σύγχρονου, πλήρως προσβάσιμου και αναγνωρίσιμου αρχαιολογικού προορισμού, ενισχύοντας την πολιτιστική ταυτότητα και την αναπτυξιακή δυναμική της Λήμνου. Κεντρική ιδέα του έργου είναι η διατήρηση, συντήρηση και ανάδειξη του αυθεντικού υλικού έως την ανώτερη σωζόμενη στάθμη του, καθώς και η ενίσχυση της αναγνωσιμότητας των ιστορικών, δομικών και τυπολογικών χαρακτηριστικών του Περιβόλου. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η συστηματική αρχαιολογική διερεύνηση και αποκάλυψη του Περιβόλου, η συντήρηση και στερέωση των σωζόμενων τμημάτων του, καθώς και περιορισμένες, τεκμηριωμένες συμπληρώσεις όπου αυτές είναι απολύτως αναγκαίες για τη διατήρηση και την αναγνωσιμότητα του μνημείου. Όλες οι επεμβάσεις ακολουθούν τις αρχές της ελάχιστης επέμβασης, της συμβατότητας των υλικών και της αναστρεψιμότητας. Στο νότιο πλάτωμα βρίσκεται το αρχαϊκό τελεστήριο εν είδει βωμού ή «Βήματος», που χρονολογείται στον 7ο αιώνα π.Χ.. Στο βόρειο πλάτωμα βρίσκεται το ελληνιστικό τελεστήριο, το οποίο λεηλατήθηκε και καταστράφηκε κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους.
Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η έγκριση της μελέτης για την ανάδειξη του αρχαίου Περιβόλου του Ιερού των Καβείρων αποτελεί το επόμενο βήμα ενός ολοκληρωμένου σχεδίου που υλοποιεί το Υπουργείο Πολιτισμού για τη συνολική προστασία και ανάδειξη ενός από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του Βορείου Αιγαίου. Μετά την ολοκλήρωση έργων, συνολικού προϋπολογισμού 4.000.000 ευρώ, που εξασφάλισαν την προστασία και την ανάδειξη των τριών διακριτών οικοδομικών φάσεων του Ιερού, τη δημιουργία νέων υποδομών για τους επισκέπτες, τη διαμόρφωση διαδρομών περιήγησης, την εξασφάλιση καθολικής προσβασιμότητας, προχωρούμε σήμερα στην ανάδειξη ενός καθοριστικού στοιχείου της οργάνωσης του Ιερού. Με απόλυτο σεβασμό στο φυσικό ανάγλυφο και στα αρχαιολογικά κατάλοιπα, η νέα διαδρομή επιτρέπει την ασφαλή προσέγγιση του αρχαίου Περιβόλου, δημιουργεί νέες οπτικές προς το Ιερό και τον κόλπο του Πουρνιά και εξασφαλίζει πλήρη προσβασιμότητα για όλους τους επισκέπτες. Η μέριμνά μας για τη Λήμνο είναι συνολική και διαρκής. Παράλληλα με το Ιερό των Καβείρων, την τελευταία επταετία υλοποιούμε ένα συνεκτικό πρόγραμμα παρεμβάσεων στους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του νησιού, όπως η Πολιόχνη και η Ηφαιστία, αλλά και σε βυζαντινά και νεότερα μνημεία. Η Λήμνος διαθέτει εξέχοντες αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, αλλά και ένα πολύ σημαντικό Αρχαιολογικό Μουσείο με εξαιρετικής σημασίας εκθέματα, το οποίο αποδόθηκε στους κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού τον 2025, μετά την πλήρη αποκατάστασή του από το πλήγμα του σεισμού του 2014. Στόχος μας δεν είναι μόνο η προστασία των μνημείων αλλά η απόδοσή τους στην κοινωνία ως ζωντανών τόπων ιστορίας, γνώσης και πολιτισμού».
Το Ιερό των Καβείρων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μυστηριακά ιερά του αρχαίου ελληνικού κόσμου και το σπουδαιότερο της Λήμνου. Η λειτουργία του ως λατρευτικού χώρου εκτείνεται από τον 8ο αιώνα π.Χ. έως και τον 3ο αιώνα μ.Χ., περίοδο κατά την οποία επεκτάθηκε η λατρεία των Καβείρων ως αποτέλεσμα της μακεδονικής πολιτικής, ενώ η μακραίωνη ιστορία του αποτυπώνεται και στα διαδοχικά οικοδομικά του κατάλοιπα. Ανασκάφηκε από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή μεταξύ των ετών 1937-1991. Οι νεότερες ανασκαφικές έρευνες αποκάλυψαν νέα στοιχεία για τον αρχαίο περίβολο. φωτίζοντας την οργάνωση και την εξέλιξη του Ιερού, αφιερωμένο στη μυστηριακή λατρεία των προελληνικών θεοτήτων των Καβείρων –θεοτήτων της φωτιάς και της μεταλλουργίας και γιών του Ηφαίστου.
Στο πλαίσιο του έργου ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου, με χρηματοδότηση ύψους 1,6 εκατ. ευρώ από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Βόρειο Αιγαίο 2014–2020» του ΕΣΠΑ, επικαιροποιήθηκε η μελέτη διαμόρφωσης και ανάδειξης του χώρου και υλοποιήθηκαν εκτεταμένες παρεμβάσεις για τη βελτίωση της επισκεψιμότητας και της προστασίας του. Οι εργασίες περιλάμβαναν τη σταθεροποίηση πρανών, τη δημιουργία διαδρομών περιήγησης και χώρων στάσης, την εγκατάσταση υποδομών εξυπηρέτησης επισκεπτών, νέα περίφραξη και αποστραγγιστικό δίκτυο, καθώς και την αποκατάσταση, συντήρηση και ανάδειξη των αρχαίων κτηριακών καταλοίπων. Παράλληλα, εξασφαλίστηκε η προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία και δημιουργήθηκε υπαίθριος χώρος εκδηλώσεων.
Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί στην ανατολική πλευρά του αρχαιολογικού χώρου, να προσεγγίσει τα τελεστήρια, τα βοηθητικά κτήρια και τη σπηλιά του Φιλοκτήτη, ενώ ολοκληρώνεται νέα διαδρομή προς τον «Προμαχώνα». Αντίθετα, το νότιο τμήμα παραμένει μη οργανωμένο και μη επισκέψιμο. Για την ανάδειξη του χώρου και τη διασφάλιση της καθολικής προσβασιμότητας προτείνεται νέα διαδρομή περιήγησης μήκους 270 μ., η οποία ακολουθεί το φυσικό ανάγλυφο. Η διαδρομή διακρίνεται σε δύο βασικά τμήματα: το πρώτο με κλίμακες και ήπιες ράμπες και το δεύτερο κατάλληλο για ταυτόχρονη κίνηση πεζών και ηλεκτροκίνητου αμαξιδίου ΑμεΑ, με ράμπες και πλατύσκαλα σύμφωνα με τις προδιαγραφές προσβασιμότητας.
Με την εγγραφή 10 νέων στοιχείων εμπλουτίζεται το Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Το Υπουργείο Πολιτισμού, υλοποιώντας από το 2006 τη Σύμβαση της UNESCO για τη διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιά (2003), έπειτα από συστηματική επεξεργασία της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και τη γνωμοδότηση του αρμόδιου Συμβουλίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, αποφάσισε τις νέες εγγραφές στο Εθνικό Ευρετήριο, το οποίο, πλέον, αριθμεί 199 στοιχεία.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Με την εγγραφή δέκα νέων στοιχείων στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ενισχύουμε έμπρακτα τη διαρκή προσπάθεια του Υπουργείου Πολιτισμού για την καταγραφή, τη διαφύλαξη και την ανάδειξη του ανεκτίμητου πλούτου της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Κάθε νέο στοιχείο αποτυπώνει μια ξεχωριστή έκφραση της πολιτιστικής μας ταυτότητας, καθώς και τις γνώσεις, τις δεξιότητες, τις πρακτικές και τη συλλογική μνήμη των κοινοτήτων που το διατηρούν και το μεταδίδουν από γενιά σε γενιά. Σε συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες και τους φορείς τους, στόχος μας είναι αυτή η κληρονομιά να παραμένει ζωντανή και να αποτελεί οργανικό μέρος της σύγχρονης κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής, αλλά και πηγή έμπνευσης για τη σύγχρονη δημιουργία. Με τις νέες εγγραφές, το Εθνικό Ευρετήριο αριθμεί πλέον 199 στοιχεία, αναδεικνύοντας την πολυμορφία, τη δημιουργικότητα και τη συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού. Η προστασία και η ανάδειξή τους αποτελεί κοινή ευθύνη, ώστε ο πολιτιστικός μας πλούτος να παραμένει προσβάσιμος και δημιουργικός για τις επόμενες γενιές».
Ακολουθούν τα δέκα νέα στοιχεία που εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας:
Λιτανεία της Ιερής Εικόνας της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας
Κάθε χρόνο, πραγματοποιείται η Λιτανεία της Ιερής Εικόνας της «Παναγίας Βουλκανιώτισσας» τη νύχτα της 19ης προς την 20ή Σεπτεμβρίου, σε ανάμνηση, σύμφωνα με την παράδοση, της διάσωσης κατοίκων της περιοχής από λοιμό τον 17ο/18ο αιώνα. Η Λιτανεία καλύπτει απόσταση περίπου 20 χιλιομέτρων, και πραγματοποιείται καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας, συγκεντρώνοντας πλήθος πιστών που συνοδεύουν την εικόνα με πεζοπορία. Η κάθοδος ξεκινά από την Ιερά Μονή του Βουλκάνου στη μία τα μεσάνυχτα και καταλήγει στις δέκα το πρωί στη Μεσσήνη, όπου η Εικόνα παραδίδεται από τον Ηγούμενο στον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Μεσσηνίας. H Εικόνα, τοποθετημένη σε χρυσοκέντητο σακούλι, συνοδεύεται από καντήλι, άσβηστο στη Λιτανεία. Ακολουθεί λιτανεία εντός της πόλης της Μεσσήνης και η Εικόνα ενθρονίζεται στο Μετόχι της Ζωοδόχου Πηγής, οπότε ξεκινά το ιστορικό εμπορικό πανηγύρι, το οποίο διαρκεί 9 ημέρες. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα και πιο ιστορικά πανηγύρια της Πελοποννήσου, με σημαντική θρησκευτική και πολιτιστική σημασία.
Κουλουρία του Αρχάγγελου Ρόδου (έδεσμα στο γαμήλιο τραπέζι)
Η κουλουρία είναι ένα τοπικό παραδοσιακό ζυμαρικό, που προσφέρεται ως το πρώτο πιάτο του γαμήλιου τραπεζιού στον Αρχάγγελο Ρόδου. Μέρες πριν τον γάμο οι συγγενείς του ζευγαριού συγκεντρώνονται στο σπίτι της νύφης και οι γυναίκες πλάθουν την κουλουρία με τη συνοδεία τραγουδιών και ευχών για το νέο ζευγάρι. Την απλώνουν σε πανιά στις ταράτσες των σπιτιών για να στεγνώσει. Ανήμερα του γάμου, αρχαγγελίτισσες μαγείρισσες μαγειρεύουν την κουλουρία σε μεγάλα καζάνια που περιέχουν ζωμό κρεάτων. Το έδεσμα σερβίρεται με λίγο τριμμένο τυράκι και αποτελεί το πρώτο πιάτο στο γαμήλιο τραπέζι.
Η Παραδοσιακή Ζουπανιώτικη Τέχνη της Πέτρας
Η Ζουπανιώτικη τέχνη της πέτρας είναι παραδοσιακή τέχνη, πρακτική τεχνογνωσία και δεξιότητα λατόμευσης, λιθοξοϊκής και δόμησης της πέτρας. Αποτελεί τοπική παράδοση των μαστοροχωρίων της περιοχής του Βοΐου Κοζάνης με ονομαστούς μάστορες. Ασκείται συνεχώς μέχρι σήμερα με φορείς τους λίγους εναπομείναντες μαστόρους στον Πεντάλοφο, τον Βυθό, το Δίλοφο, και τον Αυγερινό. Παράλληλα, η τέχνη διατηρείται ζωντανή στη συλλογική τοπική μνήμη και είναι αποτυπωμένη στα πολυάριθμα έργα της. Για τις τοπικές κοινότητες και την ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας αποτελεί βασικό στοιχείο ταυτότητας και τοπικής υπερηφάνειας, που εκφράζεται σε αφηγήσεις, τραγούδια, έθιμα και πολιτιστικά δρώμενα επιβεβαιώνοντας την τοπική ρήση «Πέτρα είχαμι, πέτρα δουλέψαμι».
Καβοντορίτικος χορός
Ο Καβοντορίτικος χορός αποτελεί ένα χαρακτηριστικό στοιχείο Ελληνικού Παραδοσιακού χορού στην περιοχή της Νότιας Εύβοιας. Συγκεκριμένα, χορεύεται στην περιοχή του Καβοντόρο και της Καρυστίας από τους κατοίκους της περιοχής, άντρες και γυναίκες, που στην πλειοψηφία τους είναι αρβανίτικης καταγωγής. Τα συνηθέστερα μουσικά όργανα με τα οποία παίζεται η χαρακτηριστική μελωδία και ο σκοπός του καβοντορίτικου χορού είναι το βιολί, το λαούτο, η τσαμπούνα, το τουμπί, η καβοντορίτικη λύρα και το φύλλο. Πρόκειται για απλό και λιτό χορό, που χορεύεται κατά βάση με οργανική μελωδία. Δύναται όμως τη μουσική να συνοδεύσει τραγούδι, με αρβανιτόφωνο ή ελληνόφωνο στίχο.
Κόλι Καβύλης 'Έβρου
Το «Κόλι» είναι ένα αγερμικό ανδρικό δρώμενο του Δωδεκαημέρου που τελείται στην κοινότητα της Καβύλης Έβρου στις 24-25 Δεκεμβρίου. Πρόκειται για τα παραδοσιακά κάλαντα της κοινότητας, που ψάλλονται από τους νέους της Καβύλης, με τη συνοδεία μουσικών οργάνων, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ευετηρία και η καλή συγκομιδή.
Λαζαρίνες Λιβαδιάς Σερρών
Το Σάββατο του Λαζάρου νεαρά κορίτσια ντυμένα με παραδοσιακές νυφιάτικες φορεσιές επισκέπτονται σε ομάδες τα σπίτια του χωριού και τραγουδούν παινέματα για το πρωτότοκο παιδί κάθε οικογένειας. Την ομάδα συνοδεύουν αγόρια που μεταφέρουν ανθοστολισμένο καλάθι. Η αρχηγός κάθε ομάδας, η «Μπογιάντσος», αναλαμβάνει να πάρει από τη νοικοκυρά του σπιτιού το φιλοδώρημα. Η νοικοκυρά, αφού βάλει στο καλάθι των λαζαρίνων αλεύρι και αυγά, αφήνει να κυλήσει ένα κόσκινο, για να φανεί από τον τρόπο που αυτό θα πέσει η αποδοτικότητα της σοδειάς. Την Κυριακή των Βαΐων, οι Λαζαρίνες ρίχνουν βάγια στο ποτάμι. Η Λαζαρίνα, της οποίας το βάι θα περάσει τα άλλα, αποκτά τον τίτλο της «κουμπάρας» και κάνει το τραπέζι στις υπόλοιπες ανήμερα το Πάσχα.
Το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στους Καλαρρύτες Ιωαννίνων
Κάθε χρόνο στις 26 Ιουλίου, ανήμερα της Αγίας Παρασκευής, μετά τη λειτουργία σε ναΐσκο, που βρίσκεται 6 χιλιόμετρα έξω από το χωριό Καλαρρύτες Ιωαννίνων σε μια σπηλιά σε υψόμετρο 1740 μ., ακολουθεί γλέντι στην περιοχή «Λιβάδι». Το βράδυ της ίδιας μέρας το πανηγύρι μεταφέρεται στην πλατεία του χωριού. Πρόκειται για έθιμο που οι ντόπιοι το συνδέουν με θαύμα της Αγίας Παρασκευής για τη σωτηρία και τον πολλαπλασιασμό κοπαδιού και φανερώνει τον βαθύ δεσμό του με τη μετακινούμενη κτηνοτροφία, η οποία υπήρξε θεμέλιο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της κοινότητας. Έτσι, το πανηγύρι λειτουργεί και ως ζωντανή ανάμνηση του ποιμενικού βίου και της εποχικής μετακίνησης ανθρώπων και ζώων στα ορεινά βοσκοτόπια.
Τα Σεργιάνια στην Κρανιά Καρδίτσας
Το σεργιάνι στην περιοχή της Κρανιάς Καρδίτσας είναι τελετουργικός γυναικείος χορός των Καραγκούνηδων, ο οποίος τελείται τις Απόκριες και το Πάσχα χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων, μόνο με το συλλογικό τραγούδι των γυναικών. Έχει βαθιές ρίζες στην καραγκούνικη κοινότητα, καθώς στο παρελθόν αποτελούσε μία από τις ελάχιστες μορφές παρουσίας και έκφρασης των γυναικών στη δημόσια ζωή. Σήμερα παραμένει ζωντανός και δημοφιλής, τόσο στα παλαιότερα μέλη της κοινότητας, όσο και μεταξύ των νεότερων γυναικών, οι οποίες αναγνωρίζουν σε αυτόν το βάθος και τη σημασία της πολιτισμικής τους ταυτότητας και κληρονομιάς.
Η δημόσια αναπαράσταση του εθίμου «Καλογιάννια» των Σαρακατσάνων στην ΠΕ Ροδόπης
Τα «Καλογιάννια» τελούνται στις 24 Ιουνίου κάθε έτους στον υπαίθριο Παραδοσιακό Μουσειακό Οικισμό των Σαρακατσάνων στην ΠΕ Ροδόπης. Πρόκειται για δημόσια αναπαράσταση τελετουργίας λαϊκής λατρείας προς τιμή του Ιωάννη του Προδρόμου, που τελούσαν οι Πολίτες Σαρακατσάνοι της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, οι οποίοι κατά το παρελθόν μετακινούνταν σε περιοχές κοντά στην Κωνσταντινούπολη.
Το Πασχαλινό Έθιμο της Ροδάνης στη Συνοικία Απόζαρι του νομού Καστοριάς
Πρόκειται για πασχαλινό έθιμο που τελείται στη συνοικία Απόζαρι του Δήμου Καστοριάς. Πρωταγωνιστικό ρόλο έχει η ροδάνη, μια ιδιότυπη ξύλινη χειροποίητη κατασκευή, στη μορφή περιστρεφόμενης κούνιας με καθίσματα, η οποία τοποθετείται κάθε χρόνο στην κεντρική πλατεία της συνοικίας Απόζαρι στο πλαίσιο των πασχαλινών εορτασμών. Το «γύρισμα», όπως λέγεται, της ροδάνης ξεκινά τη Μεγάλη Πέμπτη, διακόπτεται τη Μεγάλη Παρασκευή, συνεχίζεται το Μεγάλο Σάββατο και ολοκληρώνεται την Κυριακή του Θωμά, αν και τα τελευταία χρόνια η λειτουργία της παρατείνεται για ακόμη δύο εβδομάδες. Στα καθίσματα κάθονται νεότεροι και μεγαλύτεροι, κάτοικοι της συνοικίας Απόζαρι ή και επισκέπτες.
Η αρχαία Νικόπολη, ένας χώρος εξαιρετικής ιστορικής, αρχαιολογικής και πολιτιστικής σημασίας, με αξία που υπερβαίνει τα εθνικά όρια, αποδόθηκε στην τοπική κοινωνία με την ολοκλήρωση των σημαντικών έργων προστασίας, αποκατάστασης, συντήρησης και ανάδειξης από το Υπουργείο Πολιτισμού. Τα έργα εγκαινιάστηκαν από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τασούλα, σηματοδοτώντας ένα ακόμη βήμα για την προστασία και τη σύγχρονη ανάδειξη ενός από τα σημαντικότερα μνημειακά σύνολα της Ηπείρου.
Η ολοκλήρωση των έργων εντάσσεται στον ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό του Υπουργείου Πολιτισμού για την ολιστική προστασία, αποκατάσταση και ανάδειξη της Νικόπολης. Κεντρικός στόχος του συνολικού σχεδιασμού είναι η προετοιμασία της υποψηφιότητας της Νικόπολης για την εγγραφή της στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει ήδη προχωρήσει στην κατάθεση του πρώτου φακέλου προς αξιολόγηση, στο πλαίσιο της διαδικασίας που προβλέπει ο διεθνής Οργανισμός.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε:
«Η Νικόπολη αποτελεί ένα μνημειακό σύνολο εξαιρετικής σημασίας, που αποτυπώνει τη μετάβαση από τον ελληνιστικό κόσμο στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία και, στη συνέχεια, τη μετάβαση στη χριστιανική εποχή. Τα σωζόμενα ρωμαϊκά και παλαιοχριστιανικά μνημεία της, σε συνδυασμό με το εξαιρετικά διατηρημένο φυσικό τοπίο, συγκροτούν μια κληρονομιά διεθνούς ακτινοβολίας.
Τα τελευταία χρόνια, το Υπουργείο Πολιτισμού υλοποιεί ένα συνεκτικό πρόγραμμα προστασίας, αποκατάστασης και ανάδειξης της Νικόπολης, αξιοποιώντας πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ. Παράλληλα, προχωρούμε στον σχεδιασμό δράσεων για την προστασία της Νικόπολης από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, σε συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια. Αυτές οι παρεμβάσεις ενισχύουν έμπρακτα το υπόβαθρο της υποψηφιότητας της Νικόπολης για τον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Η προετοιμασία του φακέλου έχει ήδη ξεκινήσει και ο προκαταρκτικός φάκελος έχει υποβληθεί, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας απαιτητικής και μακράς διαδικασίας. Το Υπουργείο Πολιτισμού τα τελευταία χρόνια έχει αποδείξει ότι μπορεί να ανταποκρίνεται στις δοκιμασίες που ορθά θέτει ο διεθνής οργανισμός. Στα 7 χρόνια διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη υποβάλαμε τρεις υποψηφιότητες, -το maximum δυνατόν δηλαδή- το Ζαγόρι, τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα της Κρήτης και τον Όλυμπο και εγγράψαμε και τα τρία στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Με την ίδια αφοσίωση εργαζόμαστε και για τη Νικόπολη. Πρόκειται για έναν εθνικό στόχο που απαιτεί ομοψυχία, συνεργασία και υπέρβαση κάθε επιμέρους ή πολιτικής επιδίωξης. Η πρόωρη διεκδίκηση της «πατρότητας» μιας υποψηφιότητας μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα σε μια διαδικασία που απαιτεί ενότητα και κοινή προσπάθεια. Η ένταξη της Νικόπολης στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO είναι ένας στόχος εθνικής σημασίας. Με συνεργασία, συνέπεια και αφοσίωση, εργαζόμαστε όλοι, ώστε η μοναδική αυτή κληρονομιά να αποκτήσει τη διεθνή αναγνώριση που της αξίζει».
Καθοριστικής σημασίας για την υποψηφιότητα υπήρξε η παράκαμψη του αρχαιολογικού χώρου, η οποία καταργεί τη διέλευση της Εθνικής Οδού μέσα από τη Νικόπολη και αποκαθιστά την ενότητα και την ολότητά της. Το έργο, που προγραμματίστηκε, χρηματοδοτήθηκε και υλοποιήθηκε από την Περιφέρεια Ηπείρου, αποτελεί σημαντική επένδυση στην ανάδειξη και προστασία του χώρου.
Η Υπουργός ευχαρίστησε την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Περιφερειάρχη Αλέξανδρο Καχριμάνη, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας, τον Δήμο Πρέβεζας και όλους όσοι εργάστηκαν και εργάζονται για την ανάδειξη της Νικόπολης.
Μεγάλο Θέατρο Νικόπολης
Το έργο «Προστασία, συντήρηση και αποκατάσταση Μεγάλου Θεάτρου Νικόπολης (Β΄ Φάση)», προϋπολογισμού 3.377.693 ευρώ, χρηματοδοτήθηκε από το ΕΣΠΑ 2014–2020 – ΠΕΠ Ηπείρου. Οι εργασίες περιλάμβαναν την απομάκρυνση επιχώσεων, την αποκατάσταση των υποδομών του κάτω κοίλου και των τοιχοποιιών, καθώς και των αναλημματικών τοίχων. Στο σκηνικό οικοδόμημα τοποθετήθηκε προσωρινή μεταλλική αντιστήριξη για την προστασία του μνημείου.
Η συνέχεια του έργου εξασφαλίστηκε με την ένταξη, στις 8 Απριλίου 2026, της Γ΄ Φάσης στο ΕΣΠΑ 2021–2027, με προϋπολογισμό 3.500.000 ευρώ. Προβλέπονται η αποκατάσταση του σκηνικού οικοδομήματος και των παρασκηνίων, η αποκατάσταση της ορχήστρας και η συμπλήρωση των εδωλίων, προσβάσεις για άτομα με αναπηρία, αποστραγγιστικό σύστημα, καθώς και η ολοκλήρωση της ανασκαφικής έρευνας και των εργασιών συντήρησης και τεκμηρίωσης. Το Θέατρο, που εντάσσεται στο οικοδομικό πρόγραμμα του Αυγούστου και ανακαινίστηκε εκτενώς τον 2ο αιώνα μ.Χ., μπορούσε να φιλοξενήσει περίπου 8.000 θεατές.
Παλάτι – Οίκος Γεωργίου Εκδίκου
Το έργο «Συνολική Ανάδειξη του κτιριακού συγκροτήματος του Παλατιού (Οίκος Γεωργίου Εκδίκου) χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με προϋπολογισμό 503.452,02 ευρώ. Κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκαλύφθηκαν 36 νέοι χώροι και δωμάτια, αποκαταστάθηκαν τοιχοποιίες και αναστηλώθηκαν δύο κίονες. Παράλληλα, συντηρήθηκε το μοναδικό σωζόμενο επιτοίχιο ψηφιδωτό της Νικόπολης, στο Μικρό Νυμφαίο. Το συγκρότημα, έκτασης περίπου δέκα στρεμμάτων, καταλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο της ρωμαϊκής πόλης. Πρόκειται για μεγάλη ρωμαϊκή οικία, η οποία αναπτύσσεται σε διαφορετικά επίπεδα και γνώρισε διαδοχικές φάσεις επισκευών από τον 1ο έως τον 7ο αιώνα μ.Χ.
Ψηφιδωτά Βασιλικής Α΄ Δουμετίου και Βασιλικής Δ΄
Το έργο συντήρησης και ανάδειξης των ψηφιδωτών της Βασιλικής Α΄ του επισκόπου Δουμετίου και της Βασιλικής Δ΄ είχε προϋπολογισμό 550.000 ευρώ και υλοποιήθηκε με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης. Παράλληλα, διαμορφώθηκε προσβάσιμη διαδρομή γύρω από τη Βασιλική Δ΄.
Η Βασιλική Α΄ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παλαιοχριστιανικά μνημεία της Νικόπολης, με ψηφιδωτά υψηλής καλλιτεχνικής ποιότητας που περιλαμβάνουν φυτικά και ζωικά μοτίβα, παραστάσεις κυνηγιού και θαλάσσια θέματα. Οι επιγραφές που συνδέονται με τον επίσκοπο Δουμέτιο παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την ιστορία και τη λειτουργία του ναού.
Στην τελετή απόδοσης των έργων παρευρέθηκαν ο Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης κ. Χρυσόστομος, οι βουλευτές Πρεβέζης Σπύρος Κυριάκης και Κώστας Μπάρκας, ο Περιφερειάρχης Ηπείρου Αλέξανδρος Καχριμάνης, ο Δήμαρχος Πρεβέζης Νίκος Γεωργάκος, η προϊσταμένη της ΕΦΑ Πρέβεζας Ανθή Αγγέλη, εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμεων και των τοπικών αρχών και στελέχη του ΥΠΠΟ.
Η τελετή έκλεισε με τη διεθνώς βραβευμένη παιδική Χορωδία "Αρμονία" Πρέβεζας υπό τη διεύθυνση της Ανέλια Στεφάνοβα.
Υπεγράφη σήμερα Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των Υπουργών Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας, Λίνας Μενδώνη και Evtim Miloshev, για την αμοιβαία «κατάθεση» κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες. Πρόκειται για μια, ιστορικής σημασίας, συμφωνία για την οποία το Υπουργείο Πολιτισμού εργάστηκε συστηματικά.
Στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 κειμήλια προερχόμενα από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, τα οποία είχαν μεταφερθεί στη Σόφια, το 1917, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και τα οποία εκτίθεντο ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Από την πλευρά της, η Ελλάδα θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα που ανευρέθηκαν στη Βασιλική του Αγίου Αχίλλειου, το 1965, από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ της Βουλγαρίας, (997-1014), μαζί με το λοιπό ανθρωπολογικό υλικό που βρέθηκε στις συνολικά τέσσερις σαρκοφάγους, εντός της Βασιλικής. Τα εν λόγω λείψανα φυλάσσονταν τα τελευταία χρόνια στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, στη Θεσσαλονίκη.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για την ταυτοποίηση και ένταξη σε επακόλουθη συμφωνία, ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν υπάχθηκαν στην παρούσα.
Η υπογραφή των σχετικών πρωτοκόλλων θα λάβει χώρα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού το Σάββατο, 3 Οκτωβρίου τ.έ., παρουσία των Πρωθυπουργών των δύο χωρών, Κυριάκου Μητσοτάκη και Rumen Radev.
Τα κειμήλια θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026. Ακολούθως, θα παραδοθούν στις Ιερές Μονές Τιμίου Προδρόμου Σερρών, Εικοσιφοινίσσης και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, αναλόγως της προελεύσεώς τους.
