Γλωσσάρι

Ακρόπολη οχυρωμένη θέση στο ψηλότερο σημείο μιας πόλης.
Αναγέννηση πνευματική, κοινωνική και πολιτισμική κίνηση που ξεκίνησε από την Ιταλία το 14ο αιώνα και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη ως το 17ο αιώνα σημειώνοντας τη μετάβαση από τα μεσαιωνικά στα νεότερα χρόνια μέσα από την αναβίωση του ανθρωποκεντρικού πνεύματος της κλασσικής αρχαιότητας.
Ανάγλυφο παράσταση που εξέχει από την επιφάνεια στην οποία απεικονίζεται.
Ανθέμιο ανάγλυφο κόσμημα από σπαθωτά φύλλα σε σχήμα βεντάλιας.
Βάση κίονα το κατώτερο τμήμα του κίονα, πάνω στο οποίο εδράζεται ο κορμός του.
Βασιλική αρχιτεκτονικός τύπος ναού˙ πρόκειται για επιμήκη κτίρια, συνήθως μεγάλων διαστάσεων, τα οποία εσωτερικά διαιρούνται με παράλληλες σειρές στηριγμάτων (κιόνων ή πεσσών) σε κλίτη.
Βίγλα φυλάκιο-παρατηρητήριο σε δεσπόζουσα θέση στο εσωτερικό μιας οχυρωμένης πολιτείας ή στην ύπαιθρο, με πυργοειδή συνήθως μορφή.
Γείσο το τμήμα της στέγης, το οποίο εξέχει από τους τοίχους, καθώς και εξέχουσα ζώνη στην τοιχοποιία, στις εσωτερικές ή στις εξωτερικές επιφάνειες ενός ναού.
Γοτθικό τόξο η οξυκόρυφη απόληξη θυρών, παραθύρων ή καμάρων.
Δεσπότης τίτλος που απαντά από την παλαιοχριστιανική εποχή ως αυτοκρατορική προσφώνηση για να μετατραπεί αργότερα σε τιμητικό τίτλο που έφεραν τα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας.
Δίλοβο παράθυρο παράθυρο με δύο τοξωτά ανοίγματα, μεταξύ των οποίων τοποθετείται συνήθως διαχωριστικός κιονίσκος.
Δωδεκάορτο οι δώδεκα μεγάλες εορτές της Εκκλησίας, που σχετίζονται με το βίο του Χριστού και της Παναγίας και ιστορούνται σε ισάριθμες σκηνές, αποτελώντας τον πυρήνα του εικονογραφικού προγράμματος του ναού. Πρόκειται συνήθως για τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, τη Γέννηση του Χριστού, την Υπαπαντή, τη Βάπτιση, τη Μεταμόρφωση, την Ανάσταση του Λαζάρου, τη Βαϊοφόρο, το Μυστικό Δείπνο, τη Σταύρωση, την Εις Άδου Κάθοδο, την Ψηλάφηση του Θωμά, την Ανάληψη και την Πεντηκοστή ή την Κοίμηση της Θεοτόκου.
Επίθημα κιονόκρανου αρχιτεκτονικό μέλος πάνω από το κιονόκρανο
Επιστύλιο τέμπλου το ανάγλυφο τμήμα του τέμπλου που φέρεται πάνω από την κιονοστοιχία.
Εστία Τζάκι.
Θωράκιο μαρμάρινη ανάγλυφη πλάκα
Ισοδομικό σύστημα τοιχοποίας η τοποθέτηση τετράπλευρων πελεκητών λίθων σε οριζόντιες στρώσεις.
Καθολικός μεσάζων ανώτερος διοικητικός αξιωματούχος του δεσποτάτου, ο οποίος συγκέντρωνε όλες τις πολιτικές εξουσίες και ασκούσε πιθανότατα πρωθυπουργικά καθήκοντα.
Καρδινάλιος τίτλος ανώτερων κληρικών της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας
Καταπέλτης πολεμική πολιορκητική μηχανή που εκτοξεύει πέτρες ή εύφλεκτες ύλες.
Κεραμοπλαστικός διάκοσμος Τα κεραμικά και πλίνθινα διακοσμητικά στοιχεία στις εξωτερικές επιφάνειες των τοίχων του ναού (πλίνθοι, μαίανδροι, σταυροί, ρόμβοι, οδοντωτές ταινίες, αγγεία κ.ά.)
Κινστέρνα στέρνα, κτιστή δεξαμενή νερού.
Κιονίσκος μικρός κίονας.
Κιονόκρανο αρχιτεκτονικό μέλος που τοποθετείται στο επάνω άκρο του κίονα
Κιονοστοιχία σειρά από κίονες.
Κρινάνθεμο φυτικό κόσμημα σε σχήμα κρίνου
Κτήτορας αυτός που παρέχει την οικονομική υποστήριξη για την εκτέλεση και την ολοκλήρωση ενός έργου
Μικρογραφία μικρή ζωγραφιά που βρίσκεται σε χειρόγραφα και επεξηγεί ή διακοσμεί το κείμενο.
Μονόγραμμα σύμπλεγμα από δύο γράμματα του αλφαβήτου που δηλώνουν τα αρχικά ονόματος.
Μονόλοβο παράθυρο παράθυρο με ένα μόνο άνοιγμα το οποίο απολήγει στην κορυφή του σε τόξο.
Οικόσημο διακριτικό σήμα αριστοκρατικής οικογένειας, το οποίο φέρει στην επιφάνειά του συμβολική παράσταση ζώου, φυτού ή άλλου αντικειμένου.
Οκταγωνικός ναός Αρχιτεκτονικός τύπος ναού με τετράγωνη κάτοψη και ιδιαίτερα μεγάλο τρούλο, ο οποίος στηρίζεται μέσω οκτώ σφαιρικών τριγώνων σε οκτώ τόξα, τα οποία σχηματίζουν οκτάγωνο.
Ολόγλυφο γλυπτό που έχει δουλευτεί σε όλες του τις διαστάσεις (άγαλμα).
Ορθομαρμάρωση η εσωτερική επένδυση των τοίχων με μαρμάρινες πλάκες.
Ουμανισμός ανθρωπισμός, φιλοσοφικό κίνημα κατά το οποίο η παιδεία πρέπει να βασίζεται στη σπουδή της κλασσικής αρχαιότητας.
Παραστάδα τετράπλευρο στήριγμα, συνήθως κτιστό, που εφάπτεται στον τοίχο.
Πεσσοί χτιστά τετράπλευρα στηρίγματα.
Πρωτοστράτωρ στρατιωτικός αξιωματούχος.
Σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός Αρχιτεκτονικός τύπος ναού, στο εσωτερικό και τις στέγες του οποίου διαγράφεται το σχήμα του σταυρού. Οι κεραίες του σταυρού καλύπτονται στο εσωτερικό με τέσσερις ημικυλινδρικές καμάρες. Ο τρούλος του ναού υψώνεται στο σημείο όπου διασταυρώνονται οι κεραίες και στηρίζεται σε τέσσερα στηρίγματα (κίονες ή πεσσούς). Ο σταυρός εγγράφεται στο τετράγωνο σχήμα του ναού.
Συμπίλημα Το κείμενο που προκύπτει από την ένωση διαφορετικών ετερογενών αποσπασμάτων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση σημαίνει την αναγραφή λέξεων με τη συμπλεγματική παράθεση των γραμμάτων που την αποτελούν, συνήθως σε σχήμα σταυρού.
Τέμπλο το εικονοστάσιο των ορθόδοξων ναών που χωρίζει το Άγιο Βήμα από τον υπόλοιπο ναό.
Τύμπανο Το στήριγμα του τρούλου στους βυζαντινούς ναούς.
Υπερώον ο όροφος που αναπτύσσεται περιμετρικά του ναού επάνω από τα πλάγια κλίτη και το νάρθηκα.
 

 
 © 2005 Υπουργείο Πολιτισμού, 5η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων
κλείσιμο