ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΓΟΥ

• Τίτλος Πράξης / Υποέργου: «Αποκατάσταση Βενετσιάνικου Φρουρίου Χώρας Σφακίων και Διαμόρφωση Περιβάλλοντος Χώρου»
• Κωδικός ΟΠΣ: 6019137
• Φορέας Υλοποίησης: Υπουργείο Πολιτισμού – Εφορεία Αρχαιοτήτων Χανίων (με τη μέθοδο της αυτεπιστασίας)
• Προϋπολογισμός: 700.000,00 €
• Χρηματοδότηση: Πρόγραμμα «Κρήτη» ΕΣΠΑ 2021-2027 | Με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Κ.Α. 2025ΕΠ00270009 της ΣΑΕΠ002/7 της Περιφέρειας Κρήτης)
• Χρονοδιάγραμμα: 01/05/2025 – 30/04/2027 (Έναρξη εργασιών πεδίου: 07/10/2026)

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΑΚΟ ΣΥΝΟΛΟ

Το Βενετσιάνικο φρούριο των Σφακίων (Castel di Sfacia ή Sfachia) βρίσκεται στον λόφο Καστέλι, στην ανατολική πλευρά της Χώρας Σφακίων. Δεσπόζει σε καίρια, στρατηγική θέση με απρόσκοπτη θέαση προς το Λιβυκό Πέλαγος, τη Γαύδο, τη Γαυδοπούλα, τη δυτική ακτογραμμή έως την Αγία Ρουμέλη και την ορεινή ενδοχώρα, επιτρέποντας τον αποτελεσματικό έλεγχο της περιοχής.

• Ενετική Περίοδος: Οικοδομήθηκε κατά την ύστερη Ενετοκρατία ως μικρό οχυρωμένο συγκρότημα-πύργος και έδρα του τοπικού διοικητή. Η πρώτη σαφής γραπτή μαρτυρία εντοπίζεται το 1584 στην έκθεση του Προβλεπτή Alvise Grimani. Αναφορές για φθορές και ανάγκη επισκευών καταγράφονται στα τέλη του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα (Nicolo Dona, Lorenzo Contarini), ενώ το 1644 ο Andrea Corner αποφάσισε την προσθήκη αποθήκης πυρομαχικών.
• Οθωμανική Περίοδος & Νεότεροι Χρόνοι: Κατά τους πρώτους αιώνες της Οθωμανοκρατίας εγκαταλείφθηκε και καταστράφηκε. Περί το 1868 ανακαινίστηκε και επεκτάθηκε σημαντικά, προκειμένου να στεγάσει την οθωμανική φρουρά, αποκτώντας τη μορφή κουλέ.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Το έργο στοχεύει στην αντιμετώπιση των σοβαρών προβλημάτων παθολογίας του κελύφους, στη διασφάλιση της δομικής ακεραιότητας και στη διαμόρφωση ενός ασφαλούς και επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου.

Οι προγραμματισμένες εργασίες περιλαμβάνουν:

1. Έρευνα & Θεμελίωση: Διερεύνηση της αρχικής στάθμης των δαπέδων και εφαρμογή ενεμάτων στις περιοχές έδρασης για τη βελτίωση της συνοχής των θεμελίων.
2. Δομική Αποκατάσταση: Συμπλήρωση φθαρμένων λιθοδομών με λίθους και νέο επισκευαστικό κονίαμα, αναδόμηση κατεστραμμένων τμημάτων για τη διασφάλιση της δομικής συνέχειας των τοίχων, συρραφή ρηγματώσεων και αρμολογήματα.
3. Αποκατάσταση Δαπέδων: Αποκατάσταση του παραδοσιακού βοτσαλωτού δαπέδου του βενετσιάνικου φρουρίου και των δαπέδων από πατημένο χώμα στα επιμέρους κτίσματα.
4. Πρόσβαση & Ασφάλεια: Κατασκευή λίθινης κλίμακας πρόσβασης στον περιβάλλοντα χώρο και τοποθέτηση προστατευτικών κιγκλιδωμάτων στα εξωτερικά βραχώδη πρανή για την ασφάλεια των επισκεπτών.
5. Ανάδειξη & Υποδομές: Εγκατάσταση ειδικού φωτισμού ανάδειξης του φρουρίου, καθώς και τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων και πινακίδας Braille.

ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

• Καινοτόμος Πολιτιστικός Τουρισμός: Το έργο θέτει τις βάσεις για ένα σύγχρονο, βιώσιμο τουριστικό μοντέλο που εστιάζει στην ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος των Σφακίων, συνδυάζοντας την αποκατάσταση μνημείων με εναλλακτικές μορφές τουρισμού.
• Δικτύωση Μνημείων: Η ανάδειξη του φρουρίου στη Χώρα Σφακίων εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό δημιουργίας δικτύου πολιτιστικών διαδρομών στην περιοχή (σε συνδυασμό με γειτονικά μνημεία, όπως το Φραγκοκάστελλο), ενισχύοντας τη συνδυασμένη επισκεψιμότητα και την επιμήκυνση της διαμονής των τουριστών.

ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ, ΙΣΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ

• Προσβασιμότητα: Λόγω του έντονου φυσικού αναγλύφου και του υψομέτρου, η φυσική πρόσβαση ατόμων με κινητικά προβλήματα είναι περιορισμένη. Ωστόσο, η διαμόρφωση του χώρου προσφέρει εξαιρετική οπτική επαφή από διάφορα σημεία του οικισμού. Η τοποθέτηση πινακίδας Braille και προσβάσιμου ενημερωτικού υλικού εξασφαλίζει την ανεμπόδιστη πληροφόρηση όλων των επισκεπτών.
• Ισότητα & Κοινωνική Συμπερίληψη: Τηρούνται αυστηρά οι ευρωπαϊκές και εθνικές οδηγίες για την ισότητα των φύλων και την αποτροπή κάθε είδος διάκρισης κατά την εκτέλεση του έργου και τη λειτουργία του χώρου.
• Βιώσιμη Ανάπτυξη & Χάρτα της Βενετίας: Οι επεμβάσεις εκτελούνται σύμφωνα με τις διεθνείς αρχές αναστήλωσης (Χάρτα της Βενετίας), με τη χρήση φιλικών προς το περιβάλλον υλικών, την προστασία του φυσικού τοπίου και την ενσωμάτωση ήπιων μορφών ενέργειας.

ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΟΦΕΛΗ

Με την ολοκλήρωση των εργασιών, παραδίδεται στην τοπική κοινωνία και τους επισκέπτες ένας ασφαλής, αναδειγμένος και λειτουργικός χώρος οχυρωματικής αρχιτεκτονικής.

• Τοπική Κοινωνία: Αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, ενίσχυση της ιστορικής ταυτότητας και δημιουργία πόλου εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δρώμενων.
• Τοπική Οικονομία: Τόνωση των τουριστικών επιχειρήσεων (εστίαση, καταλύματα, ξεναγοί) μέσω της αύξησης της επισκεψιμότητας και της ανάδειξης των Σφακίων σε ολοκληρωμένο πολιτιστικό προορισμό.