ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΓΟΥ

• Τίτλος Πράξης / Υποέργου: «Αποκατάσταση του Βυζαντινού Ναού της Παναγίας Αγίας Ρουμέλης, Δήμου Σφακίων, Π.Ε. Χανίων»
• Φορέας Υλοποίησης: Υπουργείο Πολιτισμού – Εφορεία Αρχαιοτήτων Χανίων (με τη μέθοδο της αυτεπιστασίας)
• Προϋπολογισμός: 350.000,00€
• Χρηματοδότηση: Πρόγραμμα «Κρήτη» ΕΣΠΑ 2021-2027 | Με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Κ.Α. 2025ΕΠ00270057 της ΣΑΕΠ002/7 της Περιφέρειας Κρήτης)
• Χρονοδιάγραμμα: 01/12/2025 – 30/11/2027 (Έναρξη εργασιών πεδίου: 23/06/2026)

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΑΚΟ ΣΥΝΟΛΟ

Ο ναός της Παναγίας βρίσκεται στις παρυφές του σύγχρονου οικισμού της Αγίας Ρουμέλης, στη νότια ακτή της Π.Ε. Χανίων, στη θέση της αρχαίας Τάρρας -ενός από τα σημαντικότερα αστικά και θρησκευτικά κέντρα της νοτιοδυτικής Κρήτης κατά την αρχαιότητα.

Το μνημείο είναι οικοδομημένο στη θέση του ιερού του Ταρραίου Απόλλωνα, από το οποίο διατηρούνται το άνδηρο και μεγάλος αριθμός αρχιτεκτονικών μελών, στοιχεία που τεκμηριώνουν τη διαχρονική ιερότητα του χώρου και τη συνεχή χρήση του ως τόπου λατρείας έως τους νεότερους χρόνους.

Το σωζόμενο μνημειακό σύνολο περιλαμβάνει κατάλοιπα διαδοχικών οικοδομικών φάσεων:

• Τη σημαντική παλαιοχριστιανική βασιλική του 6ου αιώνα μ.Χ., η οποία διατηρείται σε ερειπιώδη μορφή.
• Τον μικρό μονόχωρο ναό της Βενετοκρατίας, ο οποίος ανεγέρθηκε στη θέση του ιερού της βασιλικής, αποτελεί το κύριο σωζόμενο κτίσμα και εξακολουθεί να λειτουργεί ως λατρευτικός χώρος.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Το έργο στοχεύει στην άμεση αντιμετώπιση σοβαρών στατικών προβλημάτων, φθορών και αποσαθρώσεων, στη συντήρηση των αυθεντικών στοιχείων του κελύφους και στην άρση μεταγενέστερων ακαλαίσθητων προσθηκών.

Οι προβλεπόμενες εργασίες περιλαμβάνουν:

1. Προπαρασκευαστικές Εργασίες: Καθαρισμό του περιβάλλοντος χώρου, αποψίλωση της βλάστησης και διενέργεια ανασκαφικής έρευνας στη θεμελίωση (ανατολικά και νοτιοανατολικά).
2. Δομική Αποκατάσταση & Στερεώσεις: Αρμολογήματα, στερεώσεις, συμπληρώσεις επιχρισμάτων, ανακτήσεις τοιχοποιιών, λιθοσυρραφές, καθώς και αναδόμηση του δυτικού τμήματος του νότιου τοίχου και του τοιχίου οριοθέτησης της σκάλας ανόδου.
3. Προστασία & Συντήρηση: Αποκατάσταση της στεγάνωσης της στέγης, συντήρηση των ψηφιδωτών δαπέδων και των τοιχογραφιών, καθώς και εργασίες αποκατάστασης στο ταφικό μνημείο.
4. Αποκατάσταση Αισθητικής & Μορφολογίας: Καθαίρεση του σύγχρονου λουτρού, απομάκρυνση του νεώτερου κωδωνοστασίου και ανάρτηση της καμπάνας σε νέα, παραδοσιακή ξύλινη κατασκευή.
5. Υποδομές & Διαμόρφωση Χώρου: Ήπιες διαμορφώσεις στον περιβάλλοντα χώρο, δημιουργία WC για τις λειτουργικές ανάγκες, εγκατάσταση φωτισμού ανάδειξης και τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων.

ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

Η υλοποίηση της Πράξης είναι επιτακτική για τη διαφύλαξη της δομικής ακεραιότητας του μνημείου και τη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής.

• Καινοτόμος Προσέγγιση: Το έργο εισάγει μια σύγχρονη λογική ήπιας παρέμβασης και περιβαλλοντικής ευαισθησίας σε απομακρυσμένες περιοχές με έντονο ανάγλυφο. Ενσωματώνει ψηφιακά εργαλεία (QR codes και διαδραστικές πινακίδες) για την παροχή ιστορικού και τεκμηριωτικού υλικού, συνδέοντας τον πολιτιστικό τουρισμό με την περιπατητική εμπειρία.
• Σύνδεση με το Φυσικό Περιβάλλον: Ο ναός βρίσκεται στο κομβικό σημείο εξόδου του Φαραγγιού της Σαμαριάς, από το οποίο διέρχονται ετησίως περίπου 150.000 επισκέπτες. Η ανάδειξή του αναβαθμίζει τη βιωματική εμπειρία των περιπατητών και ενισχύει τον πολιτιστικό αποτύπωμα του οικισμού.

ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ, ΙΣΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ

• Προσβασιμότητα & Κοινωνική Συμπερίληψη: Λόγω της φυσικής μορφολογίας του εδάφους, η φυσική πρόσβαση ατόμων με κινητικά προβλήματα είναι περιορισμένη, ωστόσο εξασφαλίζεται η οπτική επαφή με το μνημείο από διάφορα σημεία του οικισμού. Για τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης στην πληροφορία, τοποθετείται ειδική ενημερωτική πινακίδα Braille για άτομα με οπτική αναπηρία.
• Αποτροπή Διακρίσεων & Ισότητα Φύλων: Εφαρμόζεται πλήρως το θεσμικό πλαίσιο για την ισότητα των φύλων και την αποτροπή κάθε είδος διάκρισης τόσο κατά τη στελέχωση του έργου όσο και κατά τη λειτουργία του ως προσβάσιμου κοινωνικού αγαθού.
• Βιώσιμη Ανάπτυξη: Οι εργασίες εκτελούνται με φιλικά προς το περιβάλλον υλικά, επανάχρηση των αυθεντικών δομικών στοιχείων και απόλυτο σεβασμό στην τοπική βιοποικιλία και το φυσικό τοπίο.

ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΟΦΕΛΗ

Με την ολοκλήρωση του έργου, το μνημείο παραδίδεται πλήρως αποκατεστημένο, ασφαλές και επισκέψιμο. Τα οφέλη διαχέονται σε:

• Τοπική Κοινωνία & Κάτοικους: Αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, διαφύλαξη της τοπικής ταυτότητας και διαμόρφωση ενός σημείου αναφοράς.
• Επισκέπτες & Προσκυνητές: Παρουσίαση ενός ολοκληρωμένου αρχαιολογικού και λατρευτικού χώρου με σύγχρονες υποδομές ενημέρωσης.
• Τοπική Οικονομία & Τουρισμό: Ενίσχυση της ήπιας τουριστικής ανάπτυξης, επιμήκυνση του χρόνου παραμονής των επισκεπτών στην Αγία Ρουμέλη και τόνωση των τοπικών επιχειρήσεων.